Σοφία Νικολαΐδου: «Η δημιουργική γραφή στο σχολείο»

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

 

Η λογοτεχνία είναι πράξη. Εδώ δε μετράει η προϋπηρεσία, η επετηρίδα, ο ΑΣΕΠ. Όποιος γράφει καλύτερα κόβει το νήμα. Τρομακτικό – και την ίδια στιγμή παρήγορο. Στη λογοτεχνία, είμαστε αυτό που κάνουμε. Όλα τα υπόλοιπα είναι προθέσεις. Και οι προθέσεις δεν αφορούν κανέναν, ούτε καν τον συγγραφέα. 
Το συγκεκριμένο βιβλίο απευθύνεται στους ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τη συγγραφή. Δεν αριθμεί οδηγίες ούτε δίνει χρησμό.

Προσπαθεί, με έναν πιο ελευθεριακό τρόπο, που ταιριάζει στη συγγραφική πράξη, να προσφέρει ιδέες, να προτείνει ασκήσεις, να ερεθίσει τον αφηγηματικό δόλο, να ανοίξει τη βεντάλια πολλών και διαφορετικών συγγραφικών λύσεων. Με αυτά τα λόγια προλόγιζε το βιβλίο της «Πως έρχονται οι λέξεις» εκδόσεις Μεταίχμιο, η συγγραφέας και φιλόλογος Σοφία Νικολαίδου η οποία την Παρασκευή συντονίζει συζήτηση για την αξιοποίηση της δημιουργικής γραφής στο σχολείο, ώρα  20.00 στον Πολυχώρο Μεταίχμιο (Ιπποκράτους 118).

-Θα παρουσιάσετε και σχετικό βιβλίο; Ποιοί συμμετέχουν σε αυτό;

-Θα παρουσιαστεί το e-book «Η δημιουργική γραφή στο σχολείο» (Μεταίχμιο, 2015), που έχω επιμεληθεί. Πρόκειται για έναν τόμο που λειτουργεί ως χώρος συνάντησης και συνομιλίας κειμένων, προσώπων και διδακτικών πρακτικών. Περιέχει κατατοπιστικές εισηγήσεις για τη δημιουργική γραφή και τη διδασκαλία της, ένα πολυφωνικό συγγραφικό εργαστήριο διακεκριμένων δημιουργών, καθώς και φρέσκες και εύκολα εφαρμόσιμες διδακτικές ιδέες και διδακτικά σενάρια για την αξιοποίηση της δημιουργικής γραφής σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, μαζί με τα οικεία φύλλα εργασίας, αλλά και παραρτήματα με κείμενα μαθητών. Τα ονόματα των συμμετεχόντων, με τη σειρά που εμφανίζονται τα κείμενά τους στον τόμο, είναι: αείμνηστος Μίμης Σουλιώτης, Θανάσης Βαλτινός, Θεόδωρος Παπαγγελής, Σάκης Σερέφας, Τάσος Αποστολίδης, Σωτήρης Γκορίτσας, Μιχάλης Γκανάς, Άρης Δημοκίδης, Άκης Δήμου, Πάνος Θεοδωρίδης, Δημήτρης Καλοκύρης, Τζένη Μαστοράκη, Αμάντα Μιχαλοπούλου, Σοφία Νικολαΐδου, Ελένη Μπούρα, Μαρίζα Ντεκάστρο, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Μικέλα Χαρτουλάρη, Αλίκη Συμεωνάκη, Δημήτρης Αδαμίδης, Άντυ Αθανασιάδου, Ιωάννα Αμπατζή, Παναγιώτης Αργυρόπουλος, Όλγα Γκιάφη, Κωνσταντίνα Ηλιοπούλου, Γιάννης Κατσιγιάννης, Άρτεμις Μιχαηλίδου, Αγγελική Πεχλιβάνη, Κωνσταντίνα Πίστα, Θεοδοσία Ράπτου, Αναστασία Φακίδου, Μαρία Γιαπαλάκη-Χάλαζα, Ιάκωβος Αποστολίδης, Δημήτρης Δρένος, Χριστίνα Κούρφαλη, Θανάσης Κουτσογιάννης, Ειρήνη Λαρδούτσου, Αλεξάνδρα Μαυρίδου, Γιώργος Ρουβάς, Μαρία Νέζη, Θεοδώρα Τριαντοπούλου, Έφη Ντασκαγιάννη, Μηνάς Παπαδόπουλος, Μαρέττα Σιδηροπούλου, Τίνα Χρηστίδη, Βάγια Δανιηλίδου, Μαγδαληνή Μπεκρή, Φώτης Παπαστεφάνου. Όπως καταλαβαίνετε, πρόκειται για ένα ογκώδες έργο που προσπαθεί να αγκαλιάσει πάρα πολλές όψεις της διδασκαλίας της δημιουργικής γραφής, από την ποίηση και την πεζογραφία ως τη φιλοσοφία, τα κόμικς, το σενάριο, το θέατρο, την ψηφιακή αφήγηση, το παραμύθι, την επιστημονική φαντασία, την ιστορία και χίλια δυο άλλα. Δίνει ιδέες σε ορεξάτους εκπαιδευτικούς, που επιθυμούν να αξιοποιήσουν το πολυεργαλείο που λέγεται δημιουργική γραφή στη διδασκαλία τους.

-Δημιουργική γραφή σημαίνει σβήσιμο των περιττών;

-Φυσικά. Η δημιουργική γραφή συνεπάγεται πρώτα απ’ όλα “δημιουργικό σβήσιμο”. Άλλωστε ο Μπαλζάκ (αν θυμάμαι καλά) είχε πει το μνημειώδες: ο συγγραφέας θα πρέπει να προσεύχεται στη γομολάστιχά του.

-Μήπως είναι η νέα μόδα, μαζι με την υστερία εντοπισμού των χαρισματικών παιδιών, στα σχολεία;

-Στην Ελλάδα, ίσως και να λειτουργεί σαν μόδα αυτή τη στιγμή (χωρίς αυτό να είναι απαραιτήτως κακό). Στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στον αγγλοσαξωνικό χώρο, η διδασκαλία της δημιουργικής γραφής συνδέεται με μια μακρά παράδοση τόσο στην δευτεροβάθμια όσο και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Άλλωστε οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούμε εδώ και δεκαετίες ασκήσεις δημιουργικής γραφής, χωρίς να τις ονομάζουμε έτσι, στην τάξη μας. Γιατί, τι άλλο είναι οι διατυπώσεις “δώστε ένα διαφορετικό τέλος στην ιστορία” ή “αφηγηθείτε το περιστατικό από την οπτική γωνία του Χ”; Για μένα, η δημιουργική γραφή μοιάζει λίγο με τον ελβετικό σουγιά: είναι ένα πολυεργαλείο με πολλές χρήσεις. Μπορεί να απελευθερώσει τη φαντασία των μαθητών, να τους δώσει κίνητρο να γράψουν, να κανει τη λογοτεχνία συναρπαστική (πράγμα που είναι, αλλά συχνά το ξεχνάμε), να δώσει στα παιδιά της αίσθηση της (συγγραφικής και αναγνωστικής) κοινότητας. Και τόσα άλλα.

-Στο σημερινό σχολείο της παπαγαλίας έχουν θέση η φαντασία και η δημιουργία;

Η δημιουργική γραφή είναι το καθαρό αεράκι που θέλουμε να πνεύσει στο σχολείο, να ανακατέψει τις σελίδες των βιβλίων, να ξεσηκώσει τα μυαλά των παιδιών. Να τους δείξει στην πράξη πως η δημιουργία μέσα από τις λέξεις, η συγγραφή και η ανάγνωση λογοτεχνίας μπορούν να τους μάθουν πολλά κι ενδιαφέροντα πράγματα για τη ζωή και τον κόσμο.

-Πώς θα εμπνεύσουμε τα παιδιά να ταξιδέψουν με τις λέξεις;

-Δεν μπορούμε να το κάνουμε, αν δεν αγαπάμε οι ίδιοι τις λέξεις. Όταν με ρωτούν ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να μπορέσει ένας εκπαιδευτικός να διδάξει δημιουργική γραφή στην τάξη του, η απάντηση είναι μία: να διαβάζει ο ίδιος λογοτεχνία. Αυτό και μόνο αρκεί. Τα υπόλοιπα τα βρίσκει στην πορεία, μελετώντας και δοκιμάζοντας πράγματα. Άλλωστε, όσοι περνούμε τη μισή μας μέρα στην αρένα της τάξης ξέρουμε ότι όλα δοκιμάζονται εκεί. Ο εκπαιδευτικός παίρνει ιδέες, τις προσαρμόζει στα δεδομένα των μαθητών του. Από τη σπηλιά ως τα διαστημόπλοια, το ανθρώπινο γένος έχει ένα κοινό: μας αρέσει να λέμε και να ακούμε ιστορίες. “Ηταν ωραία εμπειρία, θύμιζε ελευθερία”, ήταν το σχόλιο ενός μαθητή για ένα μάθημα δημιουργικής γραφής. Αυτό είναι το κλειδί. Ελευθερία να σκεφτούμε, να εκφραστούμε, να γράψουμε.

-Τι οδηγίες θα δίνατε σε παιδιά του δημοτικού για την τεχνική της γραφής;

-Θα ήταν ίσως σοφότερο να μου δώσουν αυτάJ. Όσο μεγαλώνουμε, χάνουμε την αίσθηση ελευθερίας που έχουν τα παιδιά σε σχέση με τη γλώσσα και την όραση του κόσμου. Ως συγγραφέας έχω ωφεληθεί περισσότερο από πράγματα που άκουσα παρά από πράγματα που είπα στα παιδιά. Απλώς θα πρέπει να έχουμε τα μάτια και τα αυτιά μας ανοιχτά. Άλλωστε η διδακτική σχέση είναι αμφίδρομη.

-Το γράψιμο έρχεται γράφοντας;

-Πώς αλλιώς; Δεν το έχετε νιώσει κι εσείς; Τρώγοντας έρχεται η όρεξη, που έλεγαν και οι παλιές μαμάδες.

-Παρηγοριά οι λέξεις στην εποχή που ζούμε; 

-Οι λέξεις είναι πάντα παρηγοριά. Και δύναμη. Άλλωστε είναι ο μόνος τρόπος που έχουμε να εννοήσουμε και να ερμηνεύσουμε τον κόσμο γύρω μας.

-Ενδείκνυνται οι ατάκες των πολιτικών για συγγραφή βιβλίου;

-Γιατί όχι; Κάποιες από αυτές μάλιστα μπορούν να αξιοποιηθούν ως υλικό για τη συγγραφή κωμωδίας. Ή σαπουνόπερας.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here