Πρώιμη ήβη

Σοφία Καλανταρίδου
Καθηγήτρια Μαιευτικής – Γυναικολογίας & Γυναικολογικής Ενδοκρινολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Πρώιμη ήβη είναι η εμφάνιση πρόωρης ανάπτυξης με σημεία «εφηβικών αλλαγών», πριν την ηλικία των 8 ετών στα κορίτσια και των 9 ετών στα αγόρια. Η πρώιμη ήβη είναι πιο συχνή στα κορίτσια με αναλογία κορίτσια:αγόρια 10:1. Στα αγόρια πιο συχνή είναι η καθυστέρηση της ήβης και συνήθως δεν χρειάζεται καμιά αντιμετώπιση (ιδιοπαθής καθυστέρηση ήβης). 
Η ήβη αποτελεί τη φυσιολογική μετάβαση από την παιδική ζωή στην ενήλικη και συνοδεύεται από ενδοκρινικές, μορφολογικές και ψυχικές αλλαγές. Η έναρξη της ήβης εκδηλώνεται με την ανάπτυξη των δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου. Στις περιπτώσεις πρώιμης ήβης παρατηρείται ανάπτυξη των μαστών, εμφάνιση τρίχωσης στο εφήβαιο και τις μασχάλες και έναρξη της εμμήνου ρύσης στα κορίτσια και εμφάνιση τρίχωσης στο εφήβαιο και τις μασχάλες και αύξηση του μεγέθους των όρχεων στα αγόρια, σημεία δηλαδή όπως και στη φυσιολογική ήβη, αλλά με χρονολογική εμφάνιση νωρίτερα από το αναμενόμενο. Ο χρόνος έναρξης της εφηβείας εξαρτάται από γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η παχυσαρκία, η οποία είναι όλο και συχνότερη στη παιδική ηλικία λόγω του σύγχρονου τρόπου διαβίωσης με «κακή διατροφή (junk food)» και έλλειψη άσκησης, επιταχύνει την αδρεναρχή και την έναρξη της εφηβείας. Φαίνεται ότι η μεγάλη έκκριση ινσουλίνης, που παρατηρείται όταν υπάρχει παχυσαρκία, διεγείρει τα επινεφρίδια τα οποία αυξάνουν την παραγωγή επινεφριδιακών ανδρογόνων και έτσι γίνεται η αδρεναρχή με την εμφάνιση τρίχωσης στις μασχάλες και το εφήβαιο.

Τις τελευταίες δεκαετίες όλο και περισσότερα κορίτσια εμφανίζουν σημεία πρόωρης ανάπτυξης, τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ. Τις περισσότερες φορές, η «πρόωρη ανάπτυξη» του κοριτσιού δεν αποτελεί παθολογικό πρόβλημα, αλλά φυσιολογική παραλλαγή χωρίς καμιά παθολογική σημασία και δεν χρειάζεται καμιά θεραπευτική παρέμβαση. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για πρόωρη αδρεναρχή και αρκεί η λήψη ενός καλού ιστορικού και η μελέτη της καμπύλης ανάπτυξης του παιδιού για να καθησυχαστούν οι γονείς. Σε μία μελέτη που δημοσιεύτηκε πριν από λίγα χρόνια, είχε διαπιστωθεί ότι από 104 παιδιά που είχαν εξεταστεί για πρώιμη ήβη, μόνο το 4% χρειάστηκε να υποβληθεί σε κάποια φαρμακευτική ή χειρουργική επέμβαση για την αντιμετώπιση της πρώιμης ήβης (Kaplowitz P. J Clin Endocrinol Metab 2004;89:3644).

Στις λίγες περιπτώσεις πρώιμης ήβης που χρειάζονται διερεύνηση, θα πρέπει να διερευνάται αν αυτή οφείλεται σε «κεντρικά αίτια», δηλαδή σε πρόωρη ενεργοποίηση του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-ωοθηκών και πρόωρη έναρξη της κατά ώσεις έκκρισης της εκλυτικής ορμόνης των γοναδοτροπινών ή σε «περιφερικά αίτια» που δεν εξαρτώνται από τις γοναδοτροπίνες. Με βάση αυτή τη παθοφυσιολογική διερεύνηση, γίνεται θεραπευτική παρέμβαση όταν ενδείκνυται. Σοβαρές, αλλά εξαιρετικά σπάνιες, παθήσεις που συνοδεύονται από σημεία πρόωρης ήβης είναι η συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων, το σύνδρομο McCune-Albright και η ύπαρξη όγκων των επινεφριδίων ή των ωοθηκών που εκκρίνουν ανδρογόνα. Η «πολύ πρώιμη ήβη», η οποία εμφανίζεται στα πέντε με έξι χρόνια είναι σπάνια, αλλά χρειάζεται άμεσο ιατρικό έλεγχο. Στις λίγες περιπτώσεις που φαίνεται από το ιστορικό και την κλινική εξέταση ότι θα πρέπει να γίνει ένας περαιτέρω έλεγχος, γίνεται προσδιορισμός της οστικής ηλικίας και ορμονικός έλεγχος. Σε ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί να γίνει και απεικονιστικός έλεγχος. Οι επιπτώσεις της πρώιμης ήβης είναι η ψυχολογική και κοινωνική επιβάρυνση του παιδιού και το χαμηλό τελικό ανάστημα (δηλαδή χαμηλότερο από όσο είναι γενετικά καθορισμένο), λόγω της πρόωρης σύγκλισης των επιφύσεων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη αγωγή μπορεί να βοηθήσει το παιδί να αποκτήσει το τελικό ανάστημα που είναι γενετικά καθορισμένο.

Στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια είναι αρκετά συχνό το φαινόμενο της πρώιμης ήβης στα κορίτσια και οφείλεται στην αύξηση της συχνότητας της παιδικής παχυσαρκίας. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα κορίτσια με παχυσαρκία που εμφανίζουν πρώιμη αδρεναρχή, με εμφάνιση τρίχωσης στο εφήβαιο και τις μασχάλες πριν από την ηλικία των 8 ετών, στη συνέχεια έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, με διαταραχές εμμήνου ρύσεως, υπερτρίχωση και ακμή. Κατά την ενήλικη ζωή τα κορίτσια αυτά παρουσιάζουν διαταραχές στη γονιμότητα και κίνδυνο εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η υιοθέτηση ενός τρόπου ζωής με μεσογειακή διατροφή και άσκηση στην παιδική ηλικία, θα προλάβει την εμφάνιση παχυσαρκίας, θα αποτρέψει την πρώιμη ήβη και θα μειώσει το κίνδυνο εμφάνισης του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών και του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, φαινόμενα που παίρνουν μορφή μάστιγας στις σύχρονες δυτικές κοινωνίες. Αυτό κάνει επιτακτική την ανάγκη να υπάρχει ενημέρωση τόσο στο σχολείο όσο και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης για τη σωστή διατροφή και την άσκηση κατά την παιδική ηλικία.

Print Friendly

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here