Ο εξορκισμός της αριστείας

ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

του Θανάση Δρίτσα

 

Όταν πριν από λίγο καιρό  διάβασα τις δηλώσεις Αριστείδη Μπαλτά περί του αμαρτήματος της αριστείας και της αντιμετώπισης των προτύπων σχολείων ως ιδρυμάτων που παράγουν προβληματικούς μαθητές ένοιωσα απέραντη απογοήτευση και ανησυχία. Απογοήτευση ένοιωσα επειδή υπήρξα υπερήφανος απόφοιτος του Βαρβακείου της χρυσής εποχής, επειδή ακριβώς έζησα την ανεπανάληπτη ποιότητα και τη μαγική ατμόσφαιρα εκείνων των ιστορικών προτύπων σχολείων. Ανησυχία ένοιωσα επειδή με εξέπληξαν οι περί αριστείας θέσεις σημαντικού στελέχους μιας κυβέρνησης λαικής στήριξης που ήρθε πρόσφατα στα πράγματα προκειμένου (υποτίθεται) να ανορθώσει μικρομεσαίους και κοινωνικά αναξιοπαθούντες σε μια εξαιρετικά κρίσιμη ιστορική στιγμή.

Τα πρότυπα σχολεία υπήρξαν δημόσια σχολεία αρίστων μαθητών που είχαν επιλεγεί με αυστηρές εξετάσεις και χωρίς κανένα οικονομικό κριτήριο. Οι άριστοι αυτοί μαθητές είχαν συχνά ανατραφεί σε μικρομεσαίες οικογένειες και δεν θα ξεχάσω ότι αρκετοί συμμαθητές μου στο Βαρβάκειο είχαν μεγαλώσει σε φτωχά προάστια της Αθήνας (βλ. Νίκαια, Περιστέρι, Κερατσίνι) αλλά το σχολείο τους οδήγησε σε πρωτιές στις πανελλήνιες εξετάσεις και στη συνέχεια πολλοί από αυτούς κατέλαβαν πανεπιστημιακές θέσεις σε κορυφαία πανεπιστήμια των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Το σπουδαίο μάλιστα επίτευγμα εκείνων των αρίστων μαθητών ήταν όχι τόσο η κατάληψη κάποιας ακαδημαικής θέσης αλλά το διεθνώς αναγνωρισμένο ως πρωτότυπο επιστημονικό τους έργο στον τομέα που αφιερώθηκαν.

Η κυρίαρχη φιλοσοφία, έτσι όπως την έζησα κάποτε στο Βαρβάκειο, έδινε τόπο στην ονειροπαρμένη ιδιοφυία, στον έρωτα της επιστήμης, στο όραμα της πρωτότυπης σκέψης. Η εκπαιδευτική κοσμοθεωρία στα πρότυπα δεν ήταν η χρησιμοθηρική και ιδιοτελής εκπαίδευση με σκοπό ένα χαρτί, ένα πτυχιάκι, μια καλή δουλίτσα με καλά λεφτά. Αντιθέτως ήταν η δημιουργική σχέση με την επιστήμη, ο έρωτας-πάθος με τη γνώση και η γνώση ως απόλαυση. Επιπλέον η ευγενής άμιλλα και το ερωτικό πάθος με την ιδέα της επιστήμης γεννούσε στους μαθητές φρόνημα ελεύθερων πολιτών τους οποίους δεν μπορεί να χειραγωγήσει καμμία εξουσία.

Τα πρότυπα σχολεία ως δημόσια σχολεία αρίστων μαθητών οι οποίοι σταθεράν σάρωναν τις πρώτες θέσεις στις εισαγωγικές σε ΑΕΙ ανέκαθεν έμπαιναν στο μάτι των ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων και των κολεγίων. Η ιδέα της δωρεάν φοίτησης-αποφοίτησης ανταγωνιστικών ελληνόπουλων της μεσαίας τάξης κάπου χάλαγε τη σούπα των γονέων του κοινωνικο-οικονομικού κατεστημένου οι οποίοι έσκαγαν μια περιουσία προκειμένου να σπουδάζουν τα βλαστάρια τους στα διάφορα κολέγια. Είναι μάλιστα ενδιαφέρον ότι η κυρίαρχη πολιτική εξουσία της δεκαετίας του 80 που κατάργησε πρώτη την επιλογή αρίστων στα πρότυπα είχε προέλευση κολεγιακή και βέβαια στις μέρες μας σημαντικά στελέχη πρόσφατων κυβερνήσεων υπήρξαν απόφοιτοι κολεγίων ή πολυτελών ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων. Επιπλέον θα παραθέσω κατάθεση ψυχής ενός διακεκριμένου παλαιού φιλολόγου του Βαρβακείου ο οποίος έφυγε πρόσφατα από τη ζωή σε μεγάλη ηλικία. Εκείνος ο σοφός και έντιμος δάσκαλος μου είχε διηγηθεί συνομιλία του με κυρίαρχο κυβερνητικό πρόσωπο της δεκαετίας 80 με αφορμή την τότε απόφαση κατάργησης των προτύπων. Όταν ο πολιτικός ρωτήθηκε τότε από τον καθηγητή γιατί αποφάσισε η κυβέρνηση να καταργήσει τα πρότυπα σχολεία εκείνος άφησε να εννοηθεί ότι μια από τις αιτίες της κατάργησης ήταν ότι-πιθανά λόγω των αδιάβλητων εξετάσεων-δεν μπορούσαν να βάλουν εύκολα στα πρότυπα «ούτε ένα δικό τους παιδί» (μεταφέρω την έκφραση αυτούσια)!

Σε τόσο κρίσιμες εποχές και με ζητούμενο την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, την παραγωγή γόνιμων ιδεών, μοιάζει εντελώς παράλογο να εξορκίζονται τα δημόσια πρότυπα σχολεία και η αριστεία να θεωρείται αμάρτημα ή κοινωνικό πρόβλημα. Η ιστορική στατιστική δείχνει ότι η πιο συχνή μεταδοτική ασθένεια στην ελληνική κοινωνία είναι ο φθόνος των αρίστων και κάποια στιγμή πρέπει οπωσδήποτε να παρασκευαστεί αποτελεσματικό εμβόλιο εναντίον αυτής της μάστιγας.

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here