Κρίση και επικοινωνιακός ορυμαγδός

Kρίση και επικοινωνιακός ορυμαγδός: η ανάγκη ενός κοινωνικού και πολιτισμικού παραδείγματος

 Του Νίκου Φωτόπουλου

επίκουρου καθηγητή Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Δ. Μακεδονίας

Είναι σαφές πως περισσότερο από ποτέ βρισκόμαστε σε μια οριακή κοινωνική φάση της μεταπολιτευτικής (ενδεχομένως και της μεταπολεμικής) περιόδου. Κι αυτό γιατί εκτός από τα υπαρκτά και επείγοντα ζητήματα διαχείρισης του χρέους, έλλειψης ρευστότητας, οικονομικής ύφεσης, αναπτυξιακής στασιμότητας, κ.α περιμένουν άμεση και σθεναρή απάντηση μια σειρά από ερωτήματα στρατηγικής και προσανατολισμού της χώρας, σε μια φάση που οι περισσότεροι Έλληνες έχουμε ανάγκη να δούμε το ποτήρι του μέλλοντος «μισογεμάτο», αφήνοντας πίσω οριστικά την κοινωνική παθολογία των τελευταίων δεκαετιών.

Την ίδια στιγμή η ανθρωπιστική κρίση, η ανεργία, η μετανάστευση των νέων επιστημόνων, η φτώχεια και ο συνακόλουθος κοινωνικός αποκλεισμός, παραμένουν αμείλικτα ανοιχτά ζητήματα, περιμένοντας τη δρομολόγηση ρεαλιστικών πολιτικών αντιμετώπισης του «κοινωνικού ολέθρου» που προκάλεσαν οι μνημονιακές εμμονές των τελευταίων χρόνων.

Θα καταφέρει η νέα κυβέρνηση να δρομολογήσει τις εξελίξεις αυτές και να βάλει τη χώρα σε αναπτυξιακή τροχιά; «Αντέχει» η νεοφιλελεύθερη  Ευρώπη μια κυβέρνηση που να αντιστέκεται σθεναρά στις απαιτήσεις και τον καταναγκασμό των αγορών; Ο Ευρωπαϊκός Νότος θα συνειδητοποιήσει το διευρυνόμενο χάσμα ώστε να αναπτύξει τον απαιτούμενο «πόλεμο θέσεων» για την ανάληψη δράσης προς μια κοινωνικά δίκαιη Ευρώπη; Πόσο «έντιμος» μπορεί να είναι ο συμβιβασμός που η χώρα θα υπογράψει ώστε να μην χάσει η κυβέρνηση αυτή το ηθικό της πλεονέκτημα έναντι των προηγούμενων διαχειριστών της «ελεύθερης πτώσης» των τελευταίων χρόνων; Αν δεν «πετύχει» η πολιτική του «πρώτη φορά αριστερά» τι άλλο θα ακολουθήσει στο πεδίο της διακυβέρνησης, της οικονομικής πολιτικής, του συσχετισμού των ιδεολογικών δυνάμεων και του στρατηγικού προσανατολισμού της χώρας; Έχουν βάση τα σενάρια περί «αριστερής παρένθεσης» ή πρέπει πάση θυσία να κερδηθεί πολιτικός χρόνος για να αλλάξουν οι πολιτικοί συσχετισμοί στον Ευρωπαϊκό Νότο και να αναδιαταχθούν οι διεκδικήσεις της χώρας στο πλαίσιο άλλων συμμαχιών ; Η Ευρώπη θα πραγματώσει κάποτε το πρόγραμμα του Διαφωτισμού ή θα αφεθεί έρμαιο των εθνικισμών, της μισαλλοδοξίας και του φονταμενταλισμού της αγοράς αφήνοντας χώρο στην παλινόρθωση του σκοταδισμού;

Είναι σαφές πως στην πολιτική, την οικονομία και την κοινωνία, για πολλά ερωτήματα δεν υπάρχουν «ασφαλείς απαντήσεις» και «ακλόνητες βεβαιότητες». Για να θυμηθούμε και τον Μαξ Βέμπερ, σε όλο το κοινωνικό φάσμα ελλοχεύει πάντοτε  το «παράδοξο των μη αναμενόμενων αποτελεσμάτων». Εκβάσεις δηλαδή της πραγματικότητας οι οποίες όχι μόνο δεν είναι εύκολο να προβλεφθούν αλλά πολλές φορές ανατρέπουν τα ίδια τα ερμηνευτικά μας σχήματα. Υπό την έννοια αυτή, κανείς δεν είναι σε θέση να γνωρίζει με ακρίβεια τι θα συμβεί, με ποιο τρόπο, το πότε και εν τέλει το γιατί. Υπάρχουν δηλαδή πολλές ενδεχομενικές διαμεσολαβήσεις οι οποίες θα κρίνουν το ποια θα είναι εν τέλει η έκβαση μιας πορείας προς το «κοινωνικό άγνωστο». Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει πως δεν είμαστε σε θέση να στοχαζόμαστε ορθολογικά ή ότι δεν δυνάμεθα να κατακτούμε καθαρές και διαυγείς αναγνώσεις της πραγματικότητας.

Το αξιοσημείωτο είναι πως εδώ και καιρό, πολλοί «τηλεοπτικοί και μη μελλοντολόγοι» φέροντες άλλοτε τον πολιτικό μανδύα, άλλοτε τον πέπλο της δημοσιογραφικής εμπειρίας, κι άλλοτε την τήβεννο της επιστημονικής αυθεντίας, το μόνο που κάνουν είναι να συσκοτίζουν την πραγματικότητα, να διαπαιδαγωγούν το κοινό στην κουλτούρα της «μηντιακής» ανθρωποφαγίας και να αναπαράγουν ένα σκηνικό ψυχολογικής βίας και φοβογόνων συναισθημάτων. Επινοούν την κατασκευή ιδεολογημάτων καταστροφολογίας, προβάλλοντας μορφές του φαντασιακού οι οποίες μέσω της τηλεοπτικής κατήχησης επιχειρούν να λάβουν τη σάρκα ενός κυρίαρχου Λόγου ο οποίος επιδιώκει να κανοναρχεί την καθημερινή ζωή σε όλες της τις εκφάνσεις. Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η ουσία του επικοινωνιακού ανορθολογισμού ως μορφή ψευδούς συνείδησης και κοινωνικής αλλοτρίωσης πάνω στην οποία  αναπτύσσονται όλες οι «θεωρίες συνομωσίας» και όλες οι μορφές μαζικής χειραγώγησης οι οποίες καλλιεργούν το μαζικό φόβο, τη «φυσικοποίηση» του ανορθολογισμού, την εξοικείωση με την ευτέλεια και την ασημαντότητα, την ανοχή στο «μηντιακό» κιτρινισμό  κ.ο.κ

Είναι σαφές πως περισσότερο από ποτέ, το αίτημα ενός κριτικού Λόγου απέναντι στον επικοινωνιακό ορυμαγδό της κυρίαρχης ιδεολογίας και των συστημικών ΜΜΕ είναι επίκαιρο από ποτέ. Στην Ελλάδα έχουμε άμεση ανάγκη αλλαγής «κοινωνικού και πολιτισμικού παραδείγματος» το οποίο να βασίζεται σε ρήξεις με «οριζόντιες» κοινωνικές νοοτροπίες, προκαταλήψεις και στερεότυπα τα οποία αποτελούν κυτταρικά στοιχεία της νεοελληνικής παθολογίας. Πέρα από την επείγουσα αντιμετώπιση της δημοσιονομικής και οικονομικής καχεξίας, η παιδεία και ο πολιτισμός αποτελούν εκείνες τις θεμελιώδεις θεσμικές περιοχές, η ριζική μεταρρύθμιση των οποίων θα αιμοδοτήσει όλες τις άλλες αναγκαίες μορφές ανάπτυξης που απαιτείται να δρομολογηθούν. Κι αυτό είναι επιβεβλημένο να επικοινωνηθεί μέσα από την προβολή ενός νέου «διαφωτιστικού εγχειρήματος» το οποίο, γιατί όχι, να αποτελέσει παράδειγμα για ολόκληρη την Ευρώπη σε μια οριακή αλλά και κρίσιμη περίοδο για την Ελλάδα.

Απέναντι στον επικοινωνιακό ορυμαγδό της καταστροφής και της χρεοκοπίας της οικονομίας καλούμαστε να αντιτάξουμε το πολιτικό και αισθητικό παράδειγμα ενός άλλου πρακτικού, κριτικού και απελευθερωτικού Λόγου αρχίζοντας από την ίδια την παιδεία και τη «διαπαιδαγώγηση» των πολιτών.  Δεν κλείνουμε τα μάτια μας, δεν βουλώνουμε τα αυτιά μας. Αντίθετα, ακονίζουμε τις αισθήσεις μας, κρατάμε ορθάνοιχτες τις πύλες του κριτικού αναστοχασμού, επαναπροσδιορίζουμε τη σχέση μας με το αξιακό μας οικοδόμημα καλλιεργώντας το εγχείρημα ενός επικοινωνιακού Λόγου που οφείλει να πορεύεται με ορθολογισμό, ευθύτητα και ευθυκρισία ανάμεσα σε βέβαια, λιγότερο βέβαια, παράδοξα αλλά και ματαιόδοξα συμβάντα. Και μην ξεχνάμε πως οι μέρες που έρχονται είναι κρίσιμες.

Print Friendly

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here