Θανάσης Δρίτσας: «Η τέχνη ως παυσίλυπο και παυσίπονο»

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

«Ανήσυχος και ακάματος οδίτης ο Θανάσης Δρίτσας επιμένει να ποιεί τέχνη, ξανασυλλαβίζοντας τον κόσμο με τον δικό του τρόπο, στα δικά του μέτρα. Έναν κόσμο όμως που αφορά κι εμάς. Που ξέρει να μας τον επικοινωνεί βαθαίνοντας και τη δική μας θέαση σε ορατά και αόρατα. Εκεί που η επιστήμη συναντάει την τέχνη, εκεί δένουν συχνά εύχυμους καρπούς οι δημιουργικές παρορμήσεις ανθρώπων σαν τον Θανάση Δρίτσα.

Παρορμήσεις συνώνυμες με μια βαθιά ανάγκη για προσωπική έκφραση όσο και για επικοινωνιακές χειρονομίες που καταφάσκουν την ομορφιά της ζωής, την ευλογία του μοιρασμένου χρόνου που μας κατοικεί και τον κατοικούμε. Η μουσική, όπως είναι σε όλους γνωστό, αποτελεί το ένα πεδίο στο οποίο ασκείται ευδόκιμα από χρόνια ο Θανάσης Δρίτσας δίνοντάς μας, με τις συνθέσεις του, έργα διάφανης ευαισθησίας που πηγάζουν από μια γερή κλασική παιδεία και στοχεύουν πότε στη θεραπευτική αγωγή, πότε σε μια μουσικά αυτόνομη τέρψη (εννοώ τα μελοποιημένα τραγούδια του) κι άλλοτε πάλι ντύνουν, με μια εκπληκτική θεατρική, θα έλεγα, μουσικότητα κάποια κλασικά παραμύθια, με κορυφαίο τον Πήτερ Παν”.

Λόγια του συγγραφέα Χρήστου Μπουλώτη με αφορμή την σχετικά πρόσφατη συναυλία με έργα του Θανάση Δρίτσα στο Ιδρυμα Θεοχαράκη. Ο Θανάσης Δρίτσας, Καρδιολόγος, Αναπληρωτής Διευθυντής στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, συνθέτης και συγγραφέας συνομιλεί με το Γιώργο Κιούση για τις μουσικές θεραπείες στη σύγχρονη ιατρική, για τη σχέση ιατρικής και μουσικής όπως την βιώνει ο ίδιος, για το καλλιτεχνικό του έργο με αφορμή και τις ζωντανές μουσικές παρεμβάσεις που οργανώνει τακτικά στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο. 

-Οργανώνετε συναυλίες μέσα στο αίθριο του Ωνάσειου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου, πότε ξεκίνησαν αυτές οι πρωτοποριακές δραστηριότητες και σε τι στοχεύουν;

Οι μουσικές αυτές παρεμβάσεις έχουν ξεκινήσει συστηματικά από το 2014 και ελπίζουμε ότι θα καταστούν διαχρονικός θεσμός και θα συνεχιστούν μέσα στο Ωνάσειο αλλά ελπίζω να υπάρξουν μιμητές μας και σε άλλα νοσοκομεία στην ελληνική πραγματικότητα. Οι ζωντανές αυτές μουσικές παρεμβάσεις απευθύνονται στους ασθενείς, στο προσωπικό αλλά και στους επισκέπτες του νοσοκομείου μας με στόχο να μειώσουν το άγχος της αναμονής ιατρικών εξετάσεων, να δημιουργήσουν αίσθημα αισιοδοξίας και θετική σκέψη.

Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένος πλέον ο σημαντικός ρόλος της μουσικής ως συμπλήρωμα της θεραπείας των ασθενών, οι μουσικές θεραπείες απευθύνονται στον άνθρωπο ως ολότητα-πρόσωπο που αποτελείται από σώμα και ψυχή. Είναι εντελώς παρωχημένη η αντίληψη ότι σώμα και ψυχή είναι διαφορετικές οντότητες, η σύγχρονη επιστημονική αντίληψη δέχεται το σώμα και την ψυχή ως συγκοινωνούντα δοχεία. Για παράδειγμα με την βοήθεια των μουσικών παρεμβάσεων όταν το σωματικό κομμάτι υποφέρει ενδυναμώνουμε το ψυχικό προκειμένου να επέλθει συνολική ισορροπία του πάσχοντος προσώπου. 

-Ποιοι λαμβάνουν μέρος και πότε γίνονται αυτές οι εκδηλώσεις στο Ωνάσειο;

Στις εκδηλώσεις λαμβάνουν μέρος ανιδιοτελώς καλλιτέχνες ή μουσικά σχήματα που έχουν αντιληφθεί την αξία της προσφοράς αυτής προς τον πάσχοντα, τους συγγενείς του αλλά και προς το προσωπικό του νοσοκομείου που επιτελεί ένα ιδιαίτερα στρεσογόνο λειτούργημα σε πολύ δύσκολες εποχές για την υγεία αλλά και τη χώρα γενικότερα. Χαρακτηριστικά θα αναφέρω από τον γνωστό καλλιτεχνικό κόσμο μεταξύ άλλων την συμμετοχή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, του Μίλτου Λογιάδη και του Χρήστου Ζερμπίνου, του Μίλτου Πασχαλίδη, του βαρύτονου Λούη Μανίκα και άλλων σπουδαίων μουσικών. Ακόμη δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή νέων ταλαντούχων μουσικών και φωνητικών συνόλων από το χώρο των Ωδείων και της μουσικής εκπαίδευσης. Στο σύνολο τους οι καλλιτέχνες είναι ενθουσιασμένοι με την ιδιαιτερότητα του χώρου και το γεγονός ότι το μουσικό τους έργο αποκτά μια κοινωνική αποστολή. Στο Ωνάσειο δίνουμε μια ευκαιρία να φωλιάσει η τέχνη μέσα στην καρδιά της κοινωνίας (πχ νοσοκομείο, σχολείο), να αποκτήσει αποστολή και να βγεί από τη ραστώνη και το εμπορικά στημένο περιβάλλον των αιθουσών συναυλιών. Οι εκδηλώσεις αυτές επειδή έχουν τη λογική να ενταχθούν μέσα στην καθημερινότητα του νοσοκομείου γίνονται στο αίθριο του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου με συχνότητα μία ή δύο φορές ανά μήνα, συνήθως Τετάρτη μεσημέρι (12μμ) και διαρκούν 30-40 λεπτά

-Τι άποψη έχουν για τις εκδηλώσεις αυτές οι ασθενείς, οι συνάδελφοι σας γιατροί και το μη ιατρικό προσωπικό του νοσοκομείου;

Οι ασθενείς και οι συγγενείς των ασθενών έχουν στην πλειοψηφία τους πολύ θετική άποψη και συχνά εκφράζονται με ενθουσιασμό πχ ζητούν επιτακτικά να μάθουν πότε θα είναι η επόμενη εκδήλωση προκειμένου να παραστούν. Αναφέρω χαρακτηριστικά ότι πριν από μερικούς μήνες μετά από κάποια μουσική παρέμβαση με πλησίασε ένας ασθενής των εξωτερικών ιατρείων με δάκρυα στα μάτια και μου είπε: «σας ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου, είχα έρθει να κάνω προεγχειριτικές εξετάσεις διότι χειρουργηθώ και είχα πολύ άγχος και στεναχώρια, κάθησα στη συναυλία και τώρα φεύγω άλλος άνθρωπος, πετάω από αισιοδοξία. Είπα ότι εδώ μέσα στο Ωνάσειο δεν είναι μόνο γιατροί από αυτούς που ξέρω αλλά κοιτάνε τον άνθρωπο και στη ψυχή, τους νοιάζει ο άνθρωπος».Χρειάζεται μεγάλος αγώνας προκειμένου να ανατραπεί η κρατούσα αντίληψη ότι το νοσοκομείο είναι τόπος πένθους και θλίψης όπου πηγαίνει κάποιος για να πεθάνει και όχι για να ζήσει. Δεν θεωρείται σήμερα το νοσοκομείο ως τόπος αισιοδοξίας και χαράς αλλά αντιμετωπίζεται ως ένας άχρωμος τόπος έλλειψης ζωής, ώς γκρίζο προστάδιο του τάφου.

Οι ανοιχτόμυαλοι επιστήμονες και η επιστημονική έρευνα σήμερα προτείνουν το ακριβώς αντίθετο, ότι δηλαδή στο σύγχρονο νοσοκομείο η μουσική, το χρώμα, η τέχνη αποτελούν πλέον ουσιαστικό συστατικό της θεραπείας των ασθενών.Αρκετοί συνάδελφοι γιατροί αρχικά δεν είχαν αντιληφθεί τη θετική επίδραση που μπορεί να έχει η μουσική, διατύπωσαν αντιρρήσεις λόγω έλλειψης επαρκούς πληροφόρησης, όταν το έψαξαν περισσότερο και είδαν με τα μάτια τους ότι ακόμη περισσότερα γίνονται στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ στο αντικείμενο αυτό μεταβλήθηκαν σε ένθερμους υποστηρικτές. Επίσης είναι γεγονός ότι στην Ελλάδα ότι δεν καταλαβαίνει κανείς το πολεμά αντί να προσπαθήσει να το καταλάβει, και βέβαια η πιο διαδεδομένη ασθένεια στον τόπο μας είναι ο φθόνος εναντίον όσων σκέπτονται ή ενεργούν πέραν του μέτριου και καθημερινού.

Πολύ θετική υπέρ των μουσικών παρεμβάσεων υπήρξε η στάση του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Ωνάσης με δωρεά του οποίου μάλιστα αποκτήθηκε και το εξαιρετικό πιάνο με ουρά η παρουσία του οποίου κοσμεί το αίθριο του νοσοκομείου μας. Ελπίζω ότι και η νέα διοίκηση του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου θα συνεχίσει να βλέπει θετικά τις μουσικές αυτές παρεμβάσεις διότι όπως ξέρετε στην Ελλάδα πολύ συχνά βλέπουμε αλλαγές σκέψεων και διαθέσεων των διοικούντων επί παντός επιστητού.

-Πόσο έχει επιδράσει η ιατρική σας ιδιότητα στο είδος της τέχνης που δημιουργείτε δηλαδή στη μουσική ή στα κείμενα σας;

Η άσκηση της ιατρικής, κυρίως σε μια μάχιμη ειδικότητα όπως είναι η καρδιολογία, συνιστά καθημερινή αναμέτρηση με το θάνατο και τη φθορά. Όσο ψυχρός και εξοικειωμένος και αν είναι ένας γιατρός με την ιδέα του θανάτου δεν παύει ποτέ να κουβαλάει τις αρνητικές αυτές εμπειρίες της ασθένειας και της φθοράς στο υποσυνείδητο του. Η ικανότητα να παράγεις τέχνη είναι στη περίπτωση αυτή ένα δώρο, ένα φάρμακο που μπορεί να γίνει αντίδοτο του θανατικού. Η σπίθα της τέχνης είναι ένα χάρισμα που μπορεί να γίνει φωτιά και να κάψει κάθε θανατικό. Η ίδια η διαδικασία της δημιουργίας και το πάθος που την συνοδεύει, σε όσους κουβαλούν στη ζωή τους αυτό το σαράκι της τέχνης, είναι φάρμακα και ιάματα αναντικατάστατα.

Ενας σοφός γέροντας ασκητής που πριν από πολλά χρόνια είχα συναντήσει στο Άγιο Όρος (πρόσφατα μάλιστα η εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο) μου είπε πεί κάτι αληθινό και καταπληκτικό το οποίο με σημάδεψε κια πιστεύω με χαρακτηρίζει, είναι σαν να το εφάρμοσα εγώ ο ίδιος και να μου ήρθε κουτί: «ο άνθρωπος παιδί μου για να ζεί αρμονικά πρέπει να έχει στη ζωή του ένα διακόνημα και ένα χειροτέχνημα, το διακόνημα για να βοηθάει τον εαυτό του και τους συνανθρώπους του και το χειροτέχνημα για την υγεία της ψυχής του». Ιατρική και τέχνη είναι για εμένα κάπως έτσι, το διακόνημα και το χειροτέχνημα.

-Υπάρχει κάποιο έργο ή κείμενο σας στο οποίο αναδεικνύεται χαρακτηριστικά η σχέση του γιατρού με τον καλλιτέχνη, έχει για παράδειγμα αποτελέσει η ιατρική σας εμπειρία πηγή έμπνευσης για το καλλιτεχνικό σας έργο;

Επειδή στη ζωή μου ως καρδιολόγου με έχει στοιχειώσει ο αιφνίδιος θάνατος νέων ανθρώπων θα παραθέσω ένα απόσπασμα από το κείμενο μου «Στον προσωπικό μου άγγελο» που έχει τις ρίζες του σε αυτή την τραγική όψη της ζωής των ιατρών και πως μπορεί να μετασχηματισθεί, με τις δικές μου λέξεις, σε μια ποιητική πραγματικότητα: « Ήσουν εκεί τη νύχτα που το ασθενοφόρο γκάζωσε σε κόντρες με το χρόνο του Αλβέρτου και άδειασε μπροστά μου το σώμα εκείνου, του μοναδικού επιβάτη. Τότε ο Κοσμικός Σταθμάρχης είχε σημάνει την τελευταία αναχώρηση χωρίς επιστροφή. Εκείνος ήταν ο μόνος επιβάτης. Οι υπόλοιποι είχαν προσχεδιάσει να αποφύγουν αυτό το ταξείδι. Στο σταθμό ούτε ένας άλλος για το ύστερο αντίο. Η γαλάζια μάζα σου αόριστη, άηχη, άοσμη στάθηκε πάνω στη συσκευή του απινιδωτή και πυροδότησε το ρεύμα, χωρίς αποτέλεσμα. Περάσαμε μαζί το υπόλοιπο βράδυ παγιδευμένοι στο κλουβί του χειμερινού αλφάβητου, οπλισμένοι με χέρια ξηρά, ανήμποροι υπηρέτες των θεών. Βοήθεια ζητήσαμε στ’ αστέρια.

Πολλές φορές σου ζήτησα να μου μιλήσεις, γαλάζια μάζα, ουράνιε, τροχονόμε των άστρων. Είσαι γόνος της οικογένειας των ρόδων, καταδότης πνευμάτων, ταμμένος στη ματαιότητα των ποιητών, θαυμαστής του εαρινού μωβ και τρυγητής των κόκκινων λουλουδιών. Σε ρώτησα κάποτε για ποιο λόγο πιστεύεις οτι χρειάζονται στον κόσμο οι ποιητές. Δεν μπόρεσα να αντιληφθώ τίποτε από τη γλώσσα στην οποία μου απάντησες αλλά ο ηλεκτρονικός μεταφραστής έγραψε: Ίσως οι ποιητές αφήνουν ένα ανοιχτό παράθυρο σε μια απρόσμενη και παρορμητική φυγή, ένα παράθυρο έτοιμο να υποδεχθεί την απόδραση σου. Την αναίτια αλλά τέλεια, πραγματική και αναμενόμενη απόδραση σου. Για να ζήσει το Πνεύμα».

 

 

 

Print Friendly

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here