Η Liberation αναρωτιέται στα σοβαρά (!!!) αν πρέπει να καταργηθούν τα δημοψηφίσματα

‘Οταν φτάνουν και σχετικά αριστερά έντυπα να αμφισβητούν το έσχατο όπλο έκφρασης της λαϊκής βούλησης (όποιας κι αν είναι αυτή), τότε μάλλον πρέπει πια να ανησυχούμε ΟΛΟΙ. Ευτυχώς ο συνεντευξιαζόμενος έβαλε τα πράγματα στη θέση τους, όμως το «πρόβλημα με τα δημοψηφίσματα» αποτελεί σοβαρή και ευρύτατη συζήτηση σε πολλούς χώρους σκέψης στην Ευρώπη

Mπορείτε να  διαβάσετε τη συνέντευξη  στα γαλλικά εδώ

Η Liberation με τίτλο «Δεν χειραγωγούνται όλα τα δημοψηφίσματα», έθεσε το αιρετικό ερώτημα για το «καλό ή κακό» του θεσμού του δημοψηφίσματος μετά από κάποια που δεν της καλάρεσαν.

Το δημοψήφισμα στην Κολομβία, όπου με οριακή πλειοψηφία  ο λαός απέρριψε την ασυλία και την κατάπαυση πυρός μεταξύ των αριστερών ανταρτών FΑRC και της κυβέρνησης -ένας εμφύλιος δεκαετιών που έχει διχάσει τη χώρα

Δεν της άρεσε επίσης (όπως και σε πολλούς δεν άρεσε) το 98% των Ούγγρων («όχι» στο να επιβάλει η ΕΕ πόσους πρόσφυγες-μετανάστες θα δεχτεί κάθε κράτος-μέλος) -ποσοστό που  όμως ήταν και αποτέλεσμα της ιδιαίτερα υψηλής αποχής.

Σε πολλούς δεν άρεσε το οριακό Brexit αλλά σε πάμπολλους δεν άρεσε και το δικό μας 63% «όχι» στα μνημόνια -αυτό ξέχασε να το αναφέρει η Liberation στην ελιτίστικη τοποθέτησή της στο όλο ζήτημα

Ο ΠΕΡΙΦΗΜΟΣ ΛΑϊΚΙΣΜΟΣ

Ο λαϊκισμός, μια έκφραση του νεοφιλελευθερισμού κυρίως εναντίον της αριστεράς, υιοθετήθηκε τελικά και από την αριστερά σαν σοβαρός πολιτικός όρος, όπου με αυτόν υπονοείται ότι όποιος έχει (ή θέλει) εξουσία «χαϊδεύει τα αυτιά του λαού» ο καθένας κατά πως τον συμφέρει. Απ΄όπου και αν το δεις, ο λαϊκισμός ως όρος απαξιώνει λιγότερο τους πολιτικούς και περισσότερο και  κύρια τον ίδιο το λαό και τη δημοκρατία, αντιμετωπίζοντας την «μάζα» σαν κάτι μάλλον χαμηλού επιπέδου που δεν ξέρει τι θέλει ή έχει ταπεινά ένστικτα και είναι ανώριμη.

Ουσιαστικά, σιωπηρά και ύπουλα, περνάει το μήνυμα ότι ταυτίζεται ο λαϊκισμός  με  «αυτό που θέλει ο λαός», όπου πχ. το αυτονόητο δικαίωμα  του Έλληνα να υπάρχει θεωρείται για το μέσο γερμανό λαϊκισμός.

Επίσης περνάει ένα ελιτίστικο μήνυμα ότι καλός είναι ο λαός όταν βολεύει την προσωπική μας ιδεολογία.

Οι αριστεροί   π.χ. όταν  οι Ούγγροι ψηφίζουν κατά των προσφύγων, τους βαφτίζουν μαζικά ακροδεξιούς και φασίστες και άτομα χαμηλού επιπέδου εγείροντας και θέμα (μήπως και να μην ψηφίζουν;)

Οι δεξιοί της Ευρώπης και οι Ελληνες «μένουμε Ευρώπη» όταν οι Έλληνες ψηφίζουν όχι στα μνημόνια επειδή τους συνθλίβουν και πεινάνε  απαξιώνουν την πλειοψηφία του λαού ως μια μάζα που θέλει να ζει με τα λεφτά των άλλων, να τεμπελιάζει και να έχει τσάμπα όλα τα οφέλη της ΕΕ  (οπότε λέει ο Σόιμπλε, μήπως να μην ψηφίζουν κι αυτοί;)

Η εν τέλει αντιδραστική ως προς το αρχικό πνεύμα της συνέντευξη που δημοσιεύει η γαλλική Liberation από τον δημοκρατικότατο όπως αποδεικνύεται από τις απαντήσεις του καθηγητή πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο 8 του Παρισιού, Yves Sintomer έχει ως εξής

Αποτέλεσμα εικόνας για Yves Sintomer

Σήμερα γίνονται περισσότερα δημοψηφίσματα από ό,τι στο παρελθόν;

Ναι, υπάρχει μια σαφής ανοδική τάση σε όλο τον κόσμο. Ομως να διαχωρίσουμε, υπάρχουν δημοψηφίσματα σαν εκείνο της Κολομβίας που κατευθύνονται από την ηγεσία σαν ερώτημα προς το λαό (για να επικυρώσει τη συμφωνημένη  κατάπαυση πυρός) και δημοψηφίσματα που πηγάζουν από τη βάση, όπως στην περίπτωση του Μαδούρο που προσπαθούν να εκπέσει από το αξίωμά του ή οι πρωτοβουλίες πολιτών, όπως στην Ελβετία. Οι λόγοι είναι πολλοί. Μέσα στο κύμα εκδημοκρατισμού ανά τον κόσμο, οι νέες δημοκρατικές χώρες συχνά υιοθέτησαν μηχανισμούς άμεσης δημοκρατίας, πέραν της αντιπροσωπευτικής. Στις δε χώρες με σχετική εμπειρία, υπήρξε αίτημα για ακόμα μεγαλύτερη συμμετοχικότητα, όπως επί παραδείγματι στην Γερμανία μετά την πτώση του Τείχους.

Σχετίζεται  η άνοδος των διαφόρων ειδών λαϊκισμού με τον αυξανόμενο αριθμό  δημοψηφισμάτων; 

Δεν νομίζω. Είμαι αρκετά επιφυλακτικός, ως προς την ταμπέλα λαϊκιστής, που χρησιμοποιείται πολύ ευρέως, για να μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει με ασφάλεια κινήματα, που κατά τα άλλα δεν έχουν σχεδόν κανένα κοινό σημείο. Κάθε πολιτική απευθύνεται στο  συναίσθημα. Πάρτε για παράδειγμα την Ελβετία: εκεί, έχουμε ένα καθεστώς που δεν είναι αφ’εαυτού λαϊκιστικό ― μπορεί να υπάρχουν λαϊκιστές ηγέτες, δεν είναι όμως αυτό που καθιστά ένα καθεστώς λαϊκιστικό ― την στιγμή που το ήμισυ των ανά τον κόσμο δημοψηφισμάτων, μέχρι πριν από μερικά χρόνια, διεξαγόταν στην Ελβετία.

Ο «λαός» όμως, δεν ψηφίζει υπό το κράτος του συναισθήματος;

Ασφαλώς ο λαός δύναται να ψηφίζει συναισθηματικά. Ο λαός μπορεί να πλανηθεί. Το ίδιο όμως συμβαίνει και με τις πολιτικές ελίτ. Δεν υπάρχουν από την μία πλευρά οι ελίτ που κατέχουν τον ορθό λόγο και από την άλλη οι λαοί που τελούν σε παραλογισμό. Στον ρου της ιστορίας οι πολιτικές ελίτ έσυραν ολόκληρες  χώρες σε εξαιρετικά παράλογες περιπέτειες. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον Χίτλερ. Τον Μπλαίρ και τον Μπους στον δεύτερο πόλεμο του Κόλπου. Ναι, ο λαός μπορεί να κάνει λάθος. Αλλά και οι ελίτ το ίδιο

Το δημοψήφισμα είναι τελικά εργαλείο άμεσης δημοκρατίας;

Ναι. Αν όμως συμβεί μόνο του, χωρίς να συνοδεύεται από έναν πιο σφαιρικό μετασχηματισμό του πολιτικού συστήματος, τότε ο κίνδυνος για κακή χρήση του δημοψηφίσματος είναι μεγαλύτερος. Στην Κολομβία η προσέλευση υπήρξε πολύ χαμηλή, πρόκειται όμως για το συνηθισμένο ποσοστό συμμετοχής στα δημοψηφίσματα που γίνονται στην χώρα. Όταν έχουμε μια δημοκρατία που σε όλες τις πτυχές της δυσλειτουργεί, δύσκολα θα πιστέψουμε ότι ένα και μόνο θεσμικό εργαλείο, έστω κι αν είναι θεμιτό, θα καταφέρει να μεταμορφώσει τα πάντα. Σήμερα, μια από τις καινοτόμες τάσεις στην Δυτική ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών είναι η χρήση των επιτροπών πολιτών, που επιλέγονται με κλήρωση και οι οποίοι συζητούν κάτω από ομαλές συνθήκες, θέματα που έχουν τεθεί για δημοψήφισμα. Τα πορίσματα των εν λόγω επιτροπών αποστέλλονται στους  πολίτες πριν από την ψηφοφορία. Υπάρχουν σκέψεις για την βελτίωση αυτού του εργαλείου.

Άρα το δημοψήφισμα απαιτεί  υποστηρικτικά μέσα;

Όπως και τα πάντα. H διεξαγωγή εκλογών σε ένα σύστημα από κόμματα απατεώνων, που το μόνο τους μέλημα είναι η λεηλασία του κράτους σε περίπτωση εκλογής τους, δεν πρόκειται να λύσει τα προβλήματα της χώρας. Ας δούμε το αναλογικό σύστημα : στην Ισπανία, τα κόμματα αδυνατούν να συμφωνήσουν για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Στην Γερμανία αντιθέτως, το καταφέρνουν. Τούτο εξηγείται από το γεγονός ότι η αξία των θεσμικών μηχανισμών δεν είναι αυθύπαρκτη. Πρέπει να  επανεντάξουμε τους μηχανισμούς (π.χ. τις εκλογές) σε ένα πλαίσιο. Στην Ουγγαρία παρατηρείται μια αυταρχική στροφή, που προέκυψε από τις εκλογές και από μια κοινωνία σε βαθιά κρίση. Το δημοψήφισμα δεν θα ανατρέψει τα πράγματα, αλλά θα καταγραφεί σε αυτήν την ευρύτερη τάση.

Το  «δημοψήφισμα» ως εργαλείο  όμως, μπορεί να εκτραπε, να χειραγωγηθεί

Πράγματι, υπάρχουν πολλοί τρόποι να χειραγωγηθεί ένα δημοψήφισμα. Μέσω του ερωτήματος που τίθεται, μέσω της εκλογικής βάσης που θα ψηφίσει, μέσω της χρονικής στιγμής της διεξαγωγής του  Σε γενικές γραμμές, όταν η πρωτοβουλία εκπορεύεται άνωθεν, είναι πιο μεγάλες και οι πιθανότητες χειραγώγησης, διότι ο αποφασιστικός παράγων είναι ήδη στην εξουσία κι έχει την δυνατότητα να καθορίσει όλα τα παραπάνω. Τούτο δεν σημαίνει βέβαια, ότι κάθε δημοψήφισμα ισοδυναμεί με χειραγώγηση. Εκείνο της Κολομβίας δεν ήταν. Μπορούμε ίσως να θεωρήσουμε ότι εκείνο του Ορμπάν στην Ουγγαρία ήταν.

Κάτω Χώρες, Ηνωμένο Βασίλειο, Ουγγαρία… Τα δημοψηφίσματα δεν ταιριάζουν με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μήπως υπάρχει ασυμβίβαστο μεταξύ δημοψηφισμάτων και υπερεθνικών ζητημάτων;

Για ακόμη μια φορά, ισχύει ό,τι και για τις εκλογές. Το δημοψήφισμα, όπως και οι εκλογές, ισχύει σε τοπική, εθνική κλίμακα. Όχι όμως στην διεθνή κλίμακα, όπου και έγκειται το ουσιώδες των προβλημάτων.

Δεν είναι άραγε, όπως στην Κολομβία, παράλογο να θέλει κανείς διεξαγωγή δημοψηφίσματος, ενώ οι πληγές παραμένουν ακόμη ανοικτές; 

Τι ακριβώς είναι εκείνο που προκαλεί το πρόβλημα; Είναι το ιδιαίτερο πλαίσιο ή το εργαλείο του δημοψηφίσματος γενικότερα; Όταν ο Ορμπάν κάνει δημοψήφισμα, τότε λένε ότι το εργαλείο είναι επικίνδυνο. Όταν όμως ο Ορμπάν εξελέγη, θα μπορούσαμε με την ίδια λογική να πούμε ότι και οι εκλογές αποτελούν επικίνδυνο εργαλείο, διότι καθώς βλέπετε οδηγούν έναν αυταρχικό άνθρωπο στην ηγεσία του κράτους, μετασχηματίζοντας και το πολιτικό καθεστώς. Όπως και στην Τουρκία, με την επανεκλογή του Ερντογάν. Θα έπρεπε λοιπόν να καταργήσουμε τις εκλογές; Ξεχνούμε έτσι και όλες τις άλλες περιπτώσεις που τα δημοψηφίσματα διεξάγονται, ως επί το πλείστον, χωρίς να οδηγούν σε καταστροφές. Πρέπει ο συλλογισμός μας να είναι πιο σύνθετος.

Στην Κολομβία, είχουμε 60 % αποχή και 40 % συμμετοχή των ψηφοφόρων. Κάτι που ισχύει τόσο για το δημοψήφισμα, όσο και για τις εκλογές. Εκείνοι που συμμετέχουν, προέρχονται πολύ περισσότερο από την μεσαία τάξη, άτομα πιο σταθερά και αστικοποιημένα και από την άλλη πλευρά ένα μέρος πληθυσμού από πιο λαϊκά στρώματα, που εμπλέκονται σε δίκτυα πελατειακών σχέσεων. Δομικό χαρακτηριστικό στην πολιτικής της Κολομβίας. Εκεί, το δημοψήφισμα ήρθε αντιμέτωπο με το συναισθηματικό ζήτημα στο οποίο αναφέρεστε, αλλά και με την αθρόα κινητοποίηση των παραδοσιακών ελίτ της χώρας, που υποκινήθηκε από τον πρώην πρόεδρο Αλβάρο Ουρίμπε και που για πολύ καιρό αντιτάσσονταν σε κάθε ειρηνευτική διαδικασία, που θα έθιγε τα κοινωνικο-οικονομικά τους συμφέροντα. Τι είναι αυτό που δεν λειτούργησε, το δημοψήφισμα; Ή μήπως ένα πολιτικό σύστημα στο οποίο το 60 % του πληθυσμού δεν ψηφίζει και όπου όσοι ψηφίζουν, εκπροσωπούν είτε τους προνομιούχους είτε λαϊκά στρώματα που ελέγχονται ευρέως από πελατειακά δίκτυα; Και μόνο θέτοντας το ερώτημα, έχουμε την απάντηση.

Αμφισβητώντας το  δημοψήφισμα , αμφισβητούνται και οι εκλογές;

Ναι, και όλα τα δημοκρατικά εργαλεία γενικότερα. Ας κάνουμε την σύγκριση: στην Ελβετία, ψηφίζουν τρεις φορές τον χρόνο και κάθε φορά για πέντε ή δέκα ερωτήματα. Αυτό μας κάνει τριάντα θέματα τον χρόνο, για τα οποία ο Ελβετός πολίτης καλείται να αποφανθεί, δίκην ετυμηγορίας. Μέγεθος τεράστιο. Έχει λοιπόν η Ελβετία πιο ανορθολογική πολιτική από την Γαλλία; Δεν νομίζω, αν κρίνουμε από τις οικονομικές της επιτυχίες.

Τελικά μήπως δεν πρέπει, όπως προτείνουν ορισμένοι, να σταματήσουμε να διοργανώνουμε δημοψηφίσματα;

Θα ήταν σαν να λέμε: «Πρέπει να σπάσουμε το θερμόμετρο», Μπορούμε και να το κάνουμε, αρκεί όμως αυτό για να εμποδισθεί η άνοδος ξενοφοβικών ή αυταρχικών ρευμάτων; Το αντίθετο, τα δημοψηφίσματα δείχνουν ότι υπάρχει πυρετός και ότι πρέπει να αλλάξουμε τα φάρμακα

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here