Η νομική ρύθμιση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

«Επειδή πολλά ζευγάρια αντιμετωπίζουν προβλήματα υπογονιμότητας ή φυσικής αδυναμίας να τεκνοποιήσουν και η ιατρική επιστήμη έχει πολλές δυνατότητες να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες αυτές, απαιτούνται νομικές ρυθμίσεις τόσο για να διενεργούνται νόμιμα οι ιατρικές μέθοδοι υποβοήθησης, όσο και για να διευθετούνται οι σχέσεις των εμπλεκόμενων προσώπων και να ιδρύεται συγγένεια των παιδιών που γεννιούνται με τους γονείς.

Η νομική ρύθμιση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής δεν στοχεύει στο να διευκολύνει την αναπαραγωγική διαδικασία, να απαλλάξει τις γυναίκες από την ταλαιπωρία ή να δώσει στα ζευγάρια τη δυνατότητα επιλογής φύλου ή γενετικών χαρακτηριστικών, αλλά μόνο να καλύψει τις φυσικές αδυναμίες, δηλαδή τα προβλήματα του σπέρματος ή του ωαρίου, την αδυναμία γονιμοποίησης και την αδυναμία κυοφορίας». Mιλάμε με τον  Πάνο Νικολόπουλο,  Λέκτορα της  Νομικής Σχολής Αθηνών-Δικηγόρο.

Σε ποια πρόσωπα επιτρέπεται η προσφυγή στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή;

Κατά τον ελληνικό αστικό κώδικα επιτρέπεται στα έγγαμα ζευγάρια, στα ζευγάρια που ζουν σε ελεύθερη ένωση και στις μοναχικές άγαμες γυναίκες και μετά τη θέσπιση του συμφώνου συμβίωσης θεωρείται ότι επιτρέπεται και στα ζευγάρια που έχουν συνάψει τέτοια σύμφωνα.  Το ίδιο ισχύει στη Σουηδία, το Βέλγιο, την Ολλανδία, τη Μεγάλη Βρετανία, ενώ στην Ελβετία, τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Γαλλία, την Ιταλία δεν επιτρέπεται στις μοναχικές γυναίκες.  Επειδή επιτρέπεται στο ελληνικό δίκαιο η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και στη μοναχική άγαμη γυναίκα, ζητήθηκε από μοναχικό άνδρα, που το σπέρμα του είχε κάποια πάθηση, να του επιτραπεί να αποκτήσει παιδί με παρένθετη μητέρα, το Πρωτοδικείο Αθηνών έδωσε την άδεια, γεννήθηκαν δίδυμα, αλλά στη συνέχεια το Εφετείο ακύρωσε την απόφαση. Όταν θέλησε ο πατέρας αυτός να καταχωρήσει τη γέννηση των παιδιών στο ληξιαρχείο δεν υπήρχε όνομα μητέρας και το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους γνωμοδότησε να εγγραφεί το όνομα της παρένθετης, κάτι το οποίο δεν επιτρέπεται από το νόμο. Αργότερα ο άνδρας αυτός παντρεύτηκε μία γυναίκα μεγαλύτερή του σε ηλικία, η οποία ζήτησε να υιοθετήσει τα παιδιά, το Πρωτοδικείο Αθηνών αρχικά απέρριψε την αίτηση εφαρμόζοντας το γράμμα του νόμου, αλλά το Εφετείο έκανε δεκτή την αίτηση υιοθεσίας με μία ερμηνεία που αποβλέπει κυρίως στο συμφέρον των παιδιών να αποκτήσουν μητέρα.

Ποιες διαφορές υπάρχουν στα δίκαια των ευρωπαϊκών χωρών για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; 

Οι σημαντικότερες διαφορές αφορούν την απόκτηση παιδιού με παρένθετη μητέρα ή μεταθανάτια τεχνητή γονιμοποίηση, οι οποίες προβλέπονται στη νομοθεσία λίγων ευρωπαϊκών κρατών, αλλά και στο ζήτημα του αν θα παραμένουν άγνωστοι οι δότες σπέρματος και ωαρίου ή αν το παιδί που γεννιέται θα έχει τη δυνατότητα να πληροφορηθεί ποιοι είναι και ενδεχομένως να αποκτήσει και επικοινωνία μαζί τους, ενώ διαφοροποιήσεις υπάρχουν και ως προς τη δωρεά ή κατάψυξη σπερματοζωαρίων και ωαρίων. Είναι πολύ δύσκολο να ομογενοποιηθούν οι ευρωπαϊκές νομοθεσίες στα ζητήματα αυτά.

Τι είναι η μεταθανάτια τεχνητή γονιμοποίηση; 

Μεταθανάτια τεχνητή γονιμοποίηση είναι η δυνατότητα που παρέχεται από το νόμο στη χήρα να αποκτήσει παιδί μετά το θάνατο του συζύγου ή του συντρόφου της μέσω τεχνητής γονιμοποίησης του ωαρίου της με κατεψυγμένο σπέρμα τους. Η μέθοδος αυτή υποβοήθησης επιτρέπεται με άδεια του δικαστηρίου μόνο σε περιπτώσεις που ο σύζυγος ή ο σύντροφος θα βρισκόταν σε κίνδυνο για τη ζωή του, αν π. χ. έπαιρνε μέρος σε πολεμική εκστρατεία, ή αν έπασχε από ασθένεια που συνδέεται με κίνδυνο στειρότητας. Εκτός από την Ελλάδα η μέθοδος αυτή προβλέπεται στη νομοθεσία της Ισπανίας, του Βελγίου, της Ολλανδίας, και της Μεγάλης Βρετανίας. Βασικός λόγος που δε γίνεται αποδεκτή αυτή η μέθοδος είναι το γεγονός ότι το παιδί που θα γεννηθεί δεν θα γνωρίσει ποτέ τον πατέρα του και θα μεγαλώσει ορφανό.

Πως αποκτάται παιδί με παρένθετη μητέρα;

Υπογράφεται μία συμβολαιογραφική συμφωνία του ζευγαριού που θέλει να αποκτήσει παιδί με τη γυναίκα που θα κυοφορήσει και το σύζυγό της, αν είναι έγγαμη, στη συνέχεια ζητείται η άδεια του δικαστηρίου και γίνεται η εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου στη μήτρα της παρένθετης, που κυοφορεί και γεννά. Δεν επιτρέπεται οικονομικό αντάλλαγμα και μετά τη γέννηση μητέρα και πατέρας του παιδιού είναι το ζευγάρι που το «παρήγγειλε» και όχι η παρένθετη που το γέννησε, όπως θα έπρεπε παραδοσιακά. Άλλες χώρες στις οποίες επιτρέπεται είναι η Μεγάλη Βρετανία, η Ολλανδία και η Ουγγαρία. Επειδή λοιπόν αρκετές χώρες δεν αναγνωρίζουν αυτή τη μέθοδο, καταφεύγουν ζευγάρια σε χώρες που ρυθμίζεται στο δίκαιό τους, όπως οι ΗΠΑ και όταν μετά επιστρέφουν στην πατρίδα τους με το παιδί αντιμετωπίζουν προβλήματα ως προς την αναγνώριση ότι είναι παιδί τους και την καταχώρησή του στο ληξιαρχείο. Σε μία τέτοια περίπτωση στην Ιταλία το παιδί απομακρύνθηκε από τους γονείς του και τοποθετήθηκε σε ανάδοχη οικογένεια, αλλά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου  με πολύ πρόσφατη απόφασή του καταδίκασε την Ιταλική κυβέρνηση σε αποζημίωση. Το ίδιο Δικαστήριο καταδίκασε και τη Γαλλία, επειδή αρνιόταν να καταχωρήσει τέτοιες γεννήσεις στα ληξιαρχικά βιβλία και το Δεκέμβριο του 2014 η Υπουργός δικαιοσύνης εξέδωσε εγκύκλιο για τη χορήγηση πιστοποιητικού ιθαγένειας στα παιδιά που γεννούνται σε άλλες χώρες από παρένθετη μητέρα, ενώ προς την ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και το Ισπανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης από το καλοκαίρι του 2014.

Οι δότες σπέρματος και ωαρίου πρέπει να γίνονται γνωστοί ή να παραμένουν ανώνυμοι;

Στο ελληνικό δίκαιο ισχύει η ανωνυμία του δότη με το σκεπτικό ότι το παιδί ανατρέφεται σε ένα γονεϊκό περιβάλλον και δεν θα είναι προς το συμφέρον του να πληροφορηθεί μία διαφορετική βιολογική προέλευση, που δεν θα του προσφέρει ουσιαστική σχέση, ενώ και οι δότες θα αποθαρρυνθούν, διότι δεν επιθυμούν να αναλάβουν γονεϊκούς ρόλους. Ο αντίλογος είναι ότι το παιδί δικαιούται να γνωρίζει τη γενετική καταγωγή του. Κατά το ελληνικό δίκαιο επιτρέπεται μόνο η τήρηση απόρρητου αρχείου με γενετικές πληροφορίες του δότη, που ενδεχομένως θα χρησιμεύσουν για την αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας του παιδιού. Η ανωνυμία προβλέπεται σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, αλλά στη Σουηδία αναγνωρίζεται δικαίωμα στο παιδί να πληροφορηθεί την καταγωγή του, στην Ολλανδία το ζήτημα επαφίεται στην επιλογή των γονέων και του δότη, ενώ στην Ελβετία και τη Μεγάλη Βρετανία επιτρέπεται στο ενήλικο παιδί και στην Αυστρία στο παιδί που συμπλήρωσε το 14ο έτος.

 

Print Friendly

1 ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here