Γιώτα Βάσση: «Φιλοσοφικά παραμύθια»

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

 

Το παραμύθι της «Ο Ζερβοκουτάλας και η Δεξιοχέρα» βραβεύτηκε με το Α΄ βραβείο στο πλαίσιο διεθνούς λογοτεχνικού διαγωνισμού της Ομάδας Φίλων Ελληνικού Πολιτισμού Στουτγάρδης, μιας φιλοαναγνωστικής κίνησης ανήσυχων Ελλήνων της διασποράς, η οποία ενέπλεξε στην κριτική επιτροπή σημαντικούς ανθρώπους που ασχολούνται με την τέχνη της γραφής. Μιλάμε με τη φιλόλογο  και συγγραφέα Γιώτα Βάσση.

-Στην απόφασή σας να συμμετέχετε στον διαγωνισμό ποιο ρόλο έπαιξε αυτό;

Το παραμύθι το έγραψα ανεξάρτητα από το διαγωνισμό, δεν είναι προϊόν εργαστηρίου, αλλά εσωτερικής ανάγκης. Η συμμετοχή στο διαγωνισμό ήταν συνάρτηση της επιτροπής και του σκοπού. Ένα παραμύθι για το «Χαμόγελο του Παιδιού» που όλοι πια γνωρίζουμε τι προσφέρει και τι κενά καλύπτει στο ζήτημα της προστασίας του παιδιού και των δικαιωμάτων του στη χώρα μας ήταν βασικό κίνητρο συμμετοχής. Από εκεί και πέρα, η επιτροπή που αποτελείτο από καταξιωμένους δημιουργούς και κριτικούς του βιβλίου, όπως ο Γιάννης Μπασκόζος, το μεράκι της διοργανωτικής επιτροπής από το εξωτερικό αλλά και ο διεθνής χαρακτήρας του διαγωνισμού λειτούργησαν ενισχυτικά στην απόφασή μου να βγάλω από το συρτάρι μου το παραμύθι ώστε να δοκιμαστεί η αλήθεια του.

-Το παραμύθι που βραβεύτηκε εντάσσεται σε μια συλλογή παραμυθιών που συγγράψατε και η οποία έχει μια γενικότερη θεματική. Ποια είναι αυτή και ποια η σχέση της με τα ευρύτερα ενδιαφέροντά σας;

Πρόκειται για τριλογία με φιλοσοφικό υπόστρωμα και, ναι, προσπάθησα να συγκεράσω τα ενδιαφέροντα και τις σπουδές μου: έχω σπουδάσει Φιλοσοφία- Παιδαγωγική και Ψυχολογία, πραγματοποίησα μεταπτυχιακές σπουδές στη Φιλοσοφία αλλά και στην Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία και είμαι Διδάκτωρ Φιλοσοφίας. Η επιθυμία μου ήταν να δημιουργήσω φιλοσοφικές ιστορίες για παιδιά. Η πρώτη ιστορία με τίτλο «Ο Ζερβοκουτάλας και η Δεξιοχέρα» αναφέρεται στη διαφορετικότητα και την αποδοχή. Η δεύτερη που έχει τίτλο «Η θεία Δημοκρατία και ο Λεβιάθαν» είναι μια ιστορία κοινωνικής- πολιτικής αλληγορίας για παιδιά που αναφέρεται στο φόβο ως πολιτικό εργαλείο χειραγώγησης. Και η τρίτη τιτλοφορείται «Συνέντευξη από τον παππού» και αφορά στο διάλογο των γενεών, την άρση των στερεοτύπων και την αξία της ειρήνης.

-Υπάρχει ένας κοινός καμβάς που συνδέει σε τριλογία αυτές τις τρεις ιστορίες;

Υπάρχει μία κοινή αφόρμηση, μια βασική σύλληψη που αποτελεί και τον καμβά της τριλογίας: οι ήρωες και στις τρεις ιστορίες είναι ο Φίλιππος και η Μυρσίνη, δύο παιδιά του δημοτικού που μετακινούνται με το σχολικό από και προς το σχολείο. Το σχολικό δηλαδή αποτελεί ένα μικρό κοινωνικό πυρήνα που γεφυρώνει το σπίτι με το σχολείο και ενσωματώνει μία μικρή κοινωνική ζωή με ερεθίσματα, συζητήσεις, προβληματισμούς… Σε κάθε ιστορία πρωταγωνιστεί άλλοτε ο Φίλιππος και άλλοτε η Μυρσίνη με φόντο τους υπόλοιπους συμμαθητές, τη συνοδό, τη δασκάλα ή πρόσωπα της οικογένειας.

-«Φιλοσοφικά παραμύθια»: μπορείτε να μας εξηγήσετε τι ακριβώς είναι και σε ποιο αναγνωστικό κοινό απευθύνονται;

Απευθύνονται σε παιδιά των τελευταίων τάξεων του Δημοτικού σχολείου που δεν έχουν ακόμη εξοικειωθεί με όρους της φιλοσοφίας, αλλά διαθέτουν ερωτήματα (προ- φιλοσοφικά, θα λέγαμε) και προβαίνουν σε λεπτές παρατηρήσεις. Οι ιστορίες διαθέτουν μυθοπλαστική πλοκή και φιλοσοφικό υπόστρωμα, προσεκτικά δουλεμένο, ώστε να εξοικειωθούν τα παιδιά με τους όρους της διαφορετικότητας, της αποδοχής, της δημοκρατίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων μέσα από ένα παιχνίδι ρόλων, ονείρου και φαντασίας, ώστε η προσπέλαση των όρων να γίνεται με παιγνιώδη τρόπο και εργαλεία προσφιλή στα παιδιά, όπως ο γίγαντας, ο σοφός, ο παραμυθάς.

-Θα μπορούσαν δηλαδή τα «φιλοσοφικά παραμύθια» να αποτελέσουν έναν τρόπο προσέγγισης και γνωριμίας φιλοσοφικών εννοιών σε μαθητές δημοτικού στο πλαίσιο της σχολικής διαδικασίας. Αν ναι, πώς;

Καταρχάς, ηθελημένα απουσιάζει ο διδακτισμός. Βασική μου επιδίωξη είναι κάθε φορά τα παιδιά να περιμένουν και να βρίσκουν ένα παραμύθι. Να γοητευτούν από τον κόσμο του, να συγκινηθούν ή να γελάσουν. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, να συζητήσουν με το δάσκαλο ή το γονιό – πρόσωπα που μπορούν να λειτουργήσουν ως καθοδηγητές- με αφορμή το παραμύθι. Το εγχείρημά μου εστιάζει στην πρόκληση ενός διαλόγου. Κοντά στη θεώρηση ότι μπορεί να υπάρξει «Φιλοσοφία για παιδιά» (θεώρηση και κίνημα παιδαγωγικής που έχει βρει εφαρμογή σε πολλές χώρες του εξωτερικού αλλά και στην πατρίδα μας, τουλάχιστο σε ακαδημαϊκό επίπεδο), το εγχείρημα αυτό δεν εισάγει τους απροετοίμαστους γνωστικά και συναισθηματικά μαθητές του Δημοτικού στις απαιτήσεις του φιλοσοφικού διαλόγου, αλλά αναπτύσσει την κριτική ικανότητα των παιδιών, οξύνει την παρατηρητικότητά τους και προετοιμάζει για την υποδοχή όρων που θα επεξεργαστούν αργότερα στη ζωή τους. Γι’ αυτό και στο εξωτερικό υπάρχει ο όρος “pre- philosophy”, που περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως προθάλαμο της φιλοσοφικής σκέψης.

-Διαβάζοντας τα παραμύθια αυτά, παρατήρησα ότι συνοδεύονται από ένα λεξικό, ένα γλωσσάρι επεξήγησης όρων που περιέχονται. Σε τι ακριβώς βοηθά;

Οι τρεις ιστορίες μπορούν να αποτελέσουν το έναυσμα για μία συζήτηση με τους μεγαλύτερους (γονείς και εκπαιδευτικούς) πάνω σε φιλοσοφικούς όρους κοινωνικής και πολιτικής αγωγής που συνήθως αποφεύγονται σε μικρές ηλικίες με το επιχείρημα- ενίοτε πρόσχημα- ότι τα παιδιά είναι πολύ μικρά για τέτοιου είδους συζητήσεις. Το σύντομο γλωσσάρι όρων παρέχει απλά παραδείγματα αντλημένα από τις τρεις ιστορίες. Το γλωσσάρι ανατροφοδοτεί τη συζήτηση πάνω στα κείμενα ή λύνει, με απλό τρόπο, απορίες των παιδιών. Χωρίς να εξαντλεί τους όρους ή τα θέματα που θίγουν τα κείμενα, αποτελεί ένα νήμα που, γονείς και δάσκαλοι, με τη δική τους μαεστρία, θα ξετυλίξουν ή θα ανανεώσουν.

-Ποιες φιλοσοφικές έννοιες επεξεργάζεστε στα παραμύθια που έχετε συγγράψει; Ποιες άλλες θέλετε ή σκοπεύετε να αναλύσετε για τα παιδιά σε επόμενα;

Ασχολούμαι με θέματα της Ηθικής Φιλοσοφίας, που σχετίζονται με τον ατομικό και το συλλογικό βίο και τις αξίες που αναπτύσσονται εκεί (διαφορετικότητα, ανεκτικότητα, δικαιώματα, δημοκρατία, διάλογος των γενεών,…) και που είναι πιο εύκολα στη διαπραγμάτευση με παιδιά. Οντολογικά και υπαρξιακά ζητήματα είναι ακόμη πιο δύσκολα και σύνθετα στη διαπραγμάτευσή τους και απαιτούν ακόμη μεγαλύτερο σεβασμό, διακριτικότητα και ευαισθησία προς το παιδί, αλλά και γνώση σχετικά με το τι μπορεί να κατανοήσει και πώς. Το στοίχημα είναι να διευκολύνουμε τη σκέψη του παιδιού να αναπτυχθεί, να εξελιχθεί σε λόγο, όχι να το μπλοκάρουμε. Γιατί ξέρετε, υπάρχουν και παραμύθια εντελώς ακατάλληλα, που, παρά τις καλές προθέσεις, στρεβλώνουν τα πράγματα. Συνήθως, βέβαια, τα παιδιά που διαθέτουν ισχυρό ένστικτο, τα απορρίπτουν, αδιαφορούν για αυτά.

-Πώς ανταποκρίθηκαν τα παιδιά που διάβασαν ή άκουσαν τα παραμύθια σας; Πείτε μας την εμπειρία σας από το ενδιαφέρον τους και τις αντιδράσεις τους.

Είναι αλήθεια πως αν δεν υπήρχε η βράβευση ενός από τα παραμύθια κι αν δεν είχα θετικά δείγματα από τους πρώτους ακροατές ή αναγνώστες των παραμυθιών μου δεν θα συζητούσαμε για αυτά. Η κόρη μου και οι φίλοι της ήταν οι πρώτοι μου αναγνώστες. Δε συμφωνούν όλοι τους για το ποιο είναι το καλύτερο. Γοητεύονται από διαφορετικά στοιχεία και κάνουν παρατηρήσεις τόσο για την εξέλιξη των ιστοριών όσο και για την ουσία. Στην τρίτη ιστορία συγκινούνται. Τώρα το υλικό βρίσκεται στη διάθεση του σχολείου στο οποίο εργάζομαι και παρουσιάζεται πιλοτικά από άξιους παιδαγωγούς από τους οποίους λαμβάνω πολύ θετικά μηνύματα.

-Από πού αντλήσατε την έμπνευση αυτών των ιστοριών; Είχατε στο μυαλό σας συγκεκριμένες εικόνες που τις μετουσιώσατε σε παραμύθια με την αρωγή των φιλοσοφικών εννοιών;

«Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας», όπως έλεγε και ο Σεφέρης. Και διακειμενικότητα υπάρχει και αναμνήσεις και στοιχεία της δικής μου πραγματικότητας… Στην πρώτη ιστορία αναφέρομαι στον Ζερβοκουτάλα που είναι αριστερόχειρας, όπως κι εγώ. Στη δεύτερη καταλαβαίνω εκ των υστέρων ότι συμπλέκονται πολλά ετερόκλητα στοιχεία με βασικότερο το Λεβιάθαν που είναι φυσικά ένα πολύ γνωστό βιβλίο πολιτικής φιλοσοφίας του 17ου αιώνα, γραμμένο από τον Τόμας Χομπς και εμπνευσμένο επίσης από το ομώνυμο τέρας της Παλαιάς Διαθήκης. Και στην τρίτη ιστορία, ο κύριος Νικηφόρος είναι μια πραγματική φιγούρα, με άλλο όνομα, κάπου στο Παλαιό Ψυχικό. Για να μην αναφερθώ στον κοινό -καμβά, τη σχολική ζωή…

-Τα παραμύθια αυτά σκοπεύετε να τα εκδώσετε;         

Θα έλεγα ότι είναι ο φυσικός προορισμός τους. Ίδωμεν…

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here