Αγγελική Δαρλάση: Το «Παλιόπαιδο» με το βιολί

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ

“Το Παλιόπαιδο” είναι η ιστορία  κάθε παιδιού που ζει στο περιθώριο, αποκλεισμένο κοινωνικά εξαιτίας της φτώχιας και της έλλειψης ευκαιριών στην οποία είναι καταδικασμένα όλα αυτά τα παιδιά που ζουν σε ανάλογες συνθήκες. Η γκρίζα θλίψη που μοιάζει να  φοράει μόνιμα το Παλιόπαιδο, όπως το γκρίζο δανεικό παλτό του, είναι η έλλειψη αυτοεκτίμησης, η πεποίθηση  πως η ζωή του μοιάζει να είναι προκαθορισμένη εξαιτίας της φτώχιας του και πως το ίδιο δεν έχει καμία διέξοδο παρά να επιβεβαιώσει μια σχεδόν αυτοεκπληρούμενη προφητεία.  Μιλάμε με την Αγγελική Δαρλάση συγγραφέα του «Παλιόπαιδου», εκδόσεις Πατάκη, εικονογράφηση Ιρις Σαμαρτζή.

Η Αγγελική Δαρλάση γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου μεγάλωσε και ζει με τον άντρα και τους δυο γιους τους. Έκανε μεταπτυχιακά σε Σπουδές Παράστασης στο Λονδίνο και Θεατρικές Σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και παρακολούθηε μαθήματα συγγραφής σε Ελλάδα και Αγγλία. Από το 1998 σκηνοθετεί για το θέατρο (ιδιαίτερα παραστάσεις devised theatre), μουσικές συναυλίες και είναι από τα ιδρυτικά μέλη της «Ομάδας Θεάματος Η Άλλη Πλευρά» και της ανεξάρτητης δισκογραφικής εταιρείας «Puzzlemusik». Έχει κάνει θεατρικές μεταφράσεις κι έχει επιμεληθεί τη δραματουργική σύνθεση αρκετών παραστάσεων. Το 2000 βραβεύτηκε με το Β΄ βραβείο για νέους θεατρικούς συγγραφείς (Γ.Γ.Ν.Γ. – Θέατρο του Νότου). Το μυθιστόρημά της για παιδιά «Ονειροφύλακες» τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας το 2005 και το «Τότε που κρύψαμε έναν άγγελο» με το «Βραβείο Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου» το 2010. Το βιβλίο της «Το παλιόπαιδο» (2014) πήρε Βραβείο σε εικονογράφο και συγγραφέα βιβλίου με πολύχρωμη εικονογράφηση για την εικονογράφηση και για το κείμενο, από τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου. Ασχολείται με το θέατρο στην εκπαίδευση διδάσκοντας Θεατρική Αγωγή και Στοιχεία Θεατρολογίας στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.,

-Πως το σκέφτηκες αυτό το θέμα;

Είχα ανάγκη να μιλήσω για την περιθωριοποίηση των παιδιών εξαιτίας της άδικης κατανομής πλούτου. Είναι ένα θέμα το οποίο είχα πρωτοθίξει  στο «Τότε που κρύψαμε έναν άγγελο,  επίσης βραβευμένο μυθιστόρημά μου και πολύ αγαπημένο. Εκεί με πρωτοαπασχόλησαν τα  φτωχά παιδιά κι  η έλλειψη ευκαιριών λόγω κοινωνικών ανισοτήτων. Εκεί η φτώχια κι οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης είναι αποτέλεσμα  των συνεχών πολέμων. Κι εκεί για κάποιους από τους ήρωες η μουσική είναι διέξοδος. Λίγο καιρό μετά την έκδοση εκείνου του βιβλίου μου είδα τυχαία το «El Sistema-Σώζοντας Ζωές» του Γιώργου Αυγερόπουλου. Με συγκλόνισε. Εν μέρει επειδή στο πρόσωπο του Abreu αναγνώρισα και το δάσκαλο που είχα φανταστεί και περιγράψει και στο «Τότε που κρύψαμε έναν άγγελο».  Ήταν σα να μου επιβεβαίωνε και τη δική μου πεποίθηση πως αν θέλεις να αλλάξεις προς το καλύτερο αυτόν τον κόσμο πρέπει να ξεκινήσεις ακόμη και μόνος σου, κάνοντας ό, τι εσύ μπορείς καλύτερα και θα βρεθούν κι άλλοι να σε ακολουθήσουν  Το El Sistema ξεκίνησε ως προσωπικό όραμα του Abreu,  που πολλοί θα μέμφονταν ως ουτοπία. Ξεκίνησε από μια μικρή ορχήστρα έντεκα παιδιών κι από το 1975 έχει αλλάξει τη ζωή εκατοντάδων χιλιάδων παιδιών και των οικογένειών τους. Για τα περισσότερα  από αυτά τα παιδιά η ζωή τους άλλαξε ριζικά προς το καλύτερο. Έχουμε ανάγκη να ακούμε και να λέμε ιστορίες που εμπνέουν.

-Η σημερινή κρίση επέτεινε τη μελαγχολία των παιδιών;

Νομίζω πως ναι. Κυρίως επειδή διαταράχτηκε η ισορροπία στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Τα παιδιά, αντίθετα με ό,τι πολλοί πιστεύουν, δεν χρειάζονται πολλά υλικά αγαθά για να είναι ευχαριστημένα. Τα παιδιά μπορούν να παίξουν με ένα ξύλο κι ένα καπάκι κατσαρόλας, να εφεύρουν κόσμους από το μηδέν. Αυτό που χρειάζονται όμως  είναι ένα ασφαλές κι υγιές οικογενειακό –κοινωνικό περιβάλλον. Τα παιδιά μελαγχολούν επειδή βλέπουν τους γονείς τους να είναι μόνιμα αγχωμένοι, μόνιμα στεναχωρημένοι, να έχουν χάσει την αυτοεκτίμησή τους και πολλοί να μην μπορούν καν να φανούν αντάξιοι στο γονεϊκό τους ρόλο εξαιτίας της φτώχιας τους ή της εργασιακής ανασφάλειας που βιώνουν. Για τα παιδιά οι γονείς τους λειτουργούν ως πρότυπα. Όταν τα πρότυπά τους «τσακίζονται», είναι εύκολο να «τσακιστούν» και τα παιδιά.

-Το μουσικό σύστημα μπορεί να αλλάξει το σαθρό οικονομικοπολιτικό μας σύστημα;

Ο σύγχρονος (υπερ)καταναλωτικός κόσμος νοσούσε ψυχικά, πνευματικά  και ηθικά εδώ και πολύ καιρό, δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο, ούτε τωρινό. Αν κάπου μπορεί λοιπόν να βοηθήσουν  και να συμβάλλουν καθοριστικά οι τέχνες γενικότερα κι ο πολιτισμός είναι στο ότι μέσω της ψυχικής και νοητικής καλλιέργειας να μπορούμε να επανεκτιμήσουμε και να αξιολογήσουμε τις ηθικές αξίες και προτεραιότητες και τελικά να γίνουμε συνειδητοποιημένοι, σκεπτόμενοι κι ενεργοί πολίτες διεκδικώντας ένα καλύτερο και δικαιότερο μέλλον για τις επόμενες γενιές. Δεν είναι τυχαίο  πως ο πολιτισμός, όπως και η παιδεία, μπήκαν από νωρίς στο στόχαστρο των σκληρών πολιτικοοικονομικών  πρακτικών. Ένα σαθρό οικονομικοπολιτικό σύστημα δεν θέλει να έχει μορφωμένους και καλλιεργημένους, σκεπτόμενους πολίτες…

-Ένα παιδί με ένα βιολί είναι πλούσιο;

Σύμφωνα με τον Abreu τον ιδρυτή του El Sistema είναι. Το πιστεύω κι εγώ. Σε συνέχεια της προηγούμενης ερώτησης, ένα παιδί που έχει ένα βιολί, έχει κατ΄ αρχήν κάτι για οποίο μαθαίνει να είναι υπεύθυνο. Μέσω της μουσικής καλλιεργείται και δυναμώνει εσωτερικά, ψυχικά και πνευματικά κάθε μέρα όλο και περισσότερο.

-Τελικά φτώχεια είναι η έλλειψη ταυτότητας;

Φυσικά είναι και η έλλειψη ταυτότητας. Το να αισθάνεσαι κανένας, μόνο και μόνο επειδή είσαι φτωχός, μόνο και μόνο επειδή δεν μπορείς να έχεις τις ίδιες ευκαιρίες ανεξαρτήτως ικανοτήτων σου σίγουρα καταρρακώνει την ψυχολογία κάθε ανθρώπου, πόσο μάλλον ενός παιδιού. Είναι σα να μην υπάρχεις. Πως λοιπόν κάποιος που δεν υπάρχει να μπορεί να κάνει κάτι; Από τη στιγμή που ακυρώνεται η, ξεχωριστή,  ύπαρξή σου, η ταμπέλα «φτωχός» αντικαθιστά την μοναδική ταυτότητά σου ως μοναδικού ανθρώπου, σε στιγματίζει κι επιλέγει αντί για σένα τον προσδιορισμό σου στην κοινωνία.

-Τι σε συγκινεί από τα παιδιά που συναντάς στα σχολεία;

Με συγκινεί η δυνατότητα ενσυναίσθησης που διαπιστώνω ότι αναπτύσσουν μέσω της ανάγνωσης βιβλίων. Η καθαρή τους σκέψη, η ειλικρίνεια, η κριτική τους ματιά, η δημιουργική φαντασία τους.  Επίσης συγκινούμαι όταν μου λένε πως χάρη σε κάποιο βιβλίο μου θέλουν να διαβάσουν κι άλλα βιβλία. Κι όταν μου λένε πως κι εκείνα συγκινήθηκαν από κάποιον ήρωα ή από τα πιο, θεωρητικά, «δύσκολα» κομμάτια των βιβλίων μου. Αυτός είναι ο άλλωστε κι ο σκοπός της τέχνης, δεν είναι; Να συγκινεί; Να σε «κινεί» δηλαδή εσωτερικά μέσω της αλήθειας, όσο σκληρής κι αν είναι;

-Περιμένατε εσύ και η Ίρις  Σαμαρτζή  το πρόσφατο βραβείο από τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου;

Τόσο η Ίρις όσο κι εγώ  θέλουμε να είμαστε περήφανες κάθε φορά για τη δουλειά μας. Δίνουμε κάθε φορά τον καλύτερο εαυτό μας. Δεν εφησυχάζουμε, δεν αρκούμαστε σε μανιέρες ή σε ευκολίες. Αντιμετωπίζουμε την τέχνη μας με σεβασμό και θέλουμε να προσφέρουμε κάθε φορά την καλύτερη τέχνη που είμαστε ικανές να δημιουργήσουμε.   Το Παλιόπαιδο ήταν σαν  ένα «στοίχημα» τόσο συγγραφικά, όσο και από άποψη εικονογράφησης. Δεν είναι μια τόσο συνηθισμένη πρόταση βιβλίου. Το βραβείο νομίζω πως το αισθανθήκαμε ως επιβεβαίωση των «πιστεύω» μας για την τέχνη. Ένα επίσης σημαντικό βραβείο είναι η τόσο μεγάλη αγάπη κι αποδοχή που έχει τύχει από το αναγνωστικό κοινό, αναγνώστες κάθε ηλικίας. Αυτό όμως που δεν περίμενα ήταν η αναγραφή για τη συγγραφή του κειμένου στο Διεθνή Τιμητικό Πίνακα της ΙΒΒΥ. Μια πολύ ευχάριστη έκπληξη που δίνει ευκαιρία στο βιβλίο να αναζητήσει πιθανά την τύχη του και στο εξωτερικό.

Ονειροφύλακες των παιδιών οι δάσκαλοι; Ο ρόλος του σχολείου σήμερα;

Ονειροφύλακες των παιδιών οφείλουμε να είμαστε οι ενήλικες. Τον κόσμο τον έχουμε δανειστεί από τις επόμενες γενιές κι έχουμε χρέος να τον παραδώσουμε καλύτερο – το αντίθετο από αυτό που συμβαίνει.

Δεν είναι λίγες οι φορές που πραγματικά οι δάσκαλοι μοιάζει να είναι οι μόνοι Ονειροφύλακες των παιδιών μας. Πρόσφατα πέθανε, ξαφνικά, ο πολυαγαπημένος δάσκαλος των παιδιών μου στο ολοήμερο, ένας ξεχωριστός άνθρωπος. «Κι είχε τόσα όνειρα για μας μαμά, είχε τόσα σχέδια για να δημιουργήσουμε ωραία πράγματα στο σχολείο!». Πραγματικά το  αισθανθήκαμε σα να πέθανε κι ένας Ονειροφύλακας.

Έχω ξαναπεί πως ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι σημαντικότατος. Αλίμονο στην κοινωνία που δεν εκτιμάει τους δασκάλους της.  Το εκπαιδευτικό σύστημα είναι αυτό που δεν βοηθάει ούτε τους εκπαιδευτικούς, ούτε τα παιδιά. Καταλήγει να μοιάζει αγγαρεία τόσο για τους μεν, όσο και για τα δε. Αν δεν αλλάξει, κι αν δεν αλλάξουμε νοοτροπία κι οι γονείς…  Το σχολείο δεν μπορεί να νοείται μόνο ως βαθμοθηρία κι ικανοποίηση προσωπικών ματαιοδοξιών. Το σχολείο πρέπει να είναι ένα ζωντανό και δημιουργικό κύτταρο για την κοινωνία που να βοηθάει στη διαμόρφωση ωραίων ανθρώπων, συνειδητοποιημένων, ενεργών πολιτών του αύριο.

Λίγα λόγια για το El Sistema (Το Σύστηµα): Χρόνια πριν, στο Καράκας, ένας µουσικός και οικονοµολόγος, ο Χοσέ Αντόνιο Αµπρέου, ονειρεύτηκε πως η µουσική θα µπορούσε να αλλάξει τη ζωή φτωχών και περιθωριοποιηµένων παιδιών. Αποφάσισε να ζήσει το όνειρό του: το 1975, µαζί µε εθελοντές δασκάλους και µια πρώτη οµάδα 11 παιδιών, φτιάχτηκε η πρώτη ορχήστρα. Το σχέδιό του, που υιοθετήθηκε αµέσως και υποστηρίζεται έκτοτε από τις κυβερνήσεις της Βενεζουέλας, γνωστό ως Εl Sistema, δεν είναι µόνο ένας διαφορετικός τρόπος εκµάθησης µουσικής, αλλά ένα ισχυρό όπλο ενάντια στην παιδική και νεανική εγκληµατικότητα, ενάντια στη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισµό. Ο σπόρος έχει σήµερα ως «καρπούς» πάνω από 150 παιδικές και νεανικές ορχήστρες -90 από αυτές συµφωνικές. Πάνω από 500.000 παιδιά σ’ ολόκληρη τη Βενεζουέλα είναι µέλη κάποιας ορχήστρας. Όπως επίσης «καρπός» του El Sistema είναι και η Simon Bolivar Orchestra, η παγκοσµίου φήµης συµφωνική ορχήστρα της Βενεζουέλας. Οι αρχές του El Sistema εφαρµόζονται τώρα πια σε πάνω από 50 χώρες ανά τον κόσµο. Το El Sistema είναι ένα όραµα που έγινε πράξη, βίωµα, ζωή, αποδεικνύοντας πως η µουσική… σώζει.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here